KİMYA SANAYİ: KÜRESEL REKABET, MEVCUT DURUM VE 2028 HEDEFLERİ
On İkinci Kalkınma Planı, kimya sanayiini yeşil ve dijital dönüşümün merkezine yerleştiriyor.
Sponsorlar
Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanan tarafından onaylanan On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028), kimya sektörünü öncelikli alanlar arasında konumlandırmaktadır. Plan ile birlikte yayımlanan Kimya Sanayii Çalışma Grubu Raporu, sektörün mevcut durumunu ve küresel konumunu ortaya koymaktadır.
Küresel ölçekte kimya sektörü, üretim zincirinin temelini oluşturan stratejik bir alan olarak öne çıkmaktadır. Sektörün ürettiği ürünlerin bir kısmı diğer sanayi kolları için ara girdi niteliği taşırken, bir kısmı doğrudan tüketiciye yönelik nihai ürünlerden oluşmaktadır.
Küresel Kimya Pazarı 6 Trilyon Doları Aştı
Küresel kimya sektörü 2024 yılı itibarıyla 6.182 milyar dolar büyüklüğe ulaşmıştır. 2025 yılında bu büyüklüğün 6.324 milyar dolara yükselmesi beklenmektedir. 2024–2025 döneminde yıllık bileşik büyüme oranı (CAGR) %2,3 seviyesindedir.
Tablo 1. Küresel Kimya Endüstrisi Büyüklüğü
Küresel satışların önemli bölümü Çin, AB-27 ve ABD tarafından gerçekleştirilmektedir. Son on yılda Çin’in küresel payını belirgin biçimde artırdığı görülmektedir.
Küresel ölçekte ilk 10 tedarikçinin toplam payı artarken, sektör giderek daha yoğunlaşmış bir yapıya dönüşmektedir.
Türkiye’nin Küresel Konumu
Türkiye, 2020 yılında 20,14 milyar avro satış ve %0,6 küresel pay ile 19. sırada yer alırken, 2021 yılında 29,39 milyar avro ve %0,7 pay ile 15. sıraya yükselmiştir. Bu artış, sektörün uluslararası pazarda konumunu güçlendirdiğini göstermektedir.
Kimya sanayii; NACE 20 (kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı), NACE 21 (eczacılık ürünleri) ve NACE 22 (kauçuk ve plastik ürünler) faaliyet alanlarını kapsamaktadır. Dış ticaret istatistiklerinde sektör GTİP 27–40 fasılları altında değerlendirilmektedir.
Sektörün Yapısal Özellikleri
Kimya sanayii üç ana ürün grubundan oluşmaktadır:
Temel endüstriyel kimyasallar: Petrokimyasallar, gübreler ve büyük ölçekli üretim yapılan organik–inorganik kimyasallar.
Özel ve özellikli kimyasallar: Boya, pigment, katalizör, endüstriyel gazlar ve yüksek katma değerli ara ürünler.
Tüketici kimyasalları: Temizlik ürünleri, kozmetik, deterjan ve yaşam bilimleri ürünleri.
Temel kimyasallar sanayinin ana girdisini oluştururken, özel kimyasallar daha yüksek katma değer üretmektedir.
2028 İçin Belirlenen Hedefler
On İkinci Kalkınma Planı’nda kimya sektörü için ihracatın artırılması, katma değerin yükseltilmesi ve ithalat bağımlılığının azaltılması temel hedefler arasında yer almaktadır.
Tablo 2. Türkiye Kimya Sektörü 2023–2028 Hedefleri
Gösterge 2023 2028 Hedefi
İhracat (Milyar $) 17,4 32,1
İmalat Sanayi İhracatı İçindeki Pay (%) 7,2 9,0
Sanayi Katma Değeri İçindeki Pay (%) 4,7 7,5
2028 yılı itibarıyla kimya ihracatının 32,1 milyar dolara çıkarılması öngörülmektedir. İmalat sanayi ihracatı içindeki payın ve katma değer oranının artırılması hedeflenmektedir.
Yeşil ve Dijital Dönüşüm
Plan belgelerinde sektör için öne çıkan başlıklar şunlardır:
- Döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılması
- Ürün yaşam döngüsü yönetimi
- Sınırda karbon düzenleme mekanizmasına uyum
- Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) entegrasyonu
- AB REACH mevzuatına uyum
- Yerli hammadde kullanımının artırılması
Bor ve bor türevleri, lityum, nadir toprak elementleri, hidrojen ve amonyak yatırımları stratejik alanlar arasında yer almaktadır. Büyük ölçekli entegre üretim tesislerinin kurulması ve teknoloji yoğun yatırımların artırılması planlanmaktadır.
2024–2028 Dönemi
Küresel ölçekte büyüklüğü 6 trilyon doları aşan kimya sektörü, üretim zincirinin temel unsurlarından biri olmaya devam etmektedir. Türkiye için belirlenen 2028 hedefleri, ihracat artışıyla birlikte yapısal dönüşümü içermektedir. Yüksek katma değerli üretim, yerli girdi oranının artırılması ve uluslararası mevzuata uyum, önümüzdeki dönemin temel eksenlerini oluşturmaktadır.